Ogłoszenie upadłości dłużnika to sądowe postępowanie dedykowane osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej, które stały się niewypłacalne. Celem jest równoczesne zaspokojenie wierzycieli w najwyższym możliwym stopniu oraz umorzenie pozostałych długów. Procedurę reguluje ustawa Prawo upadłościowe, której nowelizacje z 2020 i 2021 r. wprowadziły istotne usprawnienia. Przede wszystkim zniesiono wcześniejsze przeszkody w ogłoszenie upadłości przez osobę fizyczną – sąd nie bada już na wstępnym etapie winy dłużnika w doprowadzeniu do niewypłacalności (okoliczności te oceniane są dopiero przy ustalaniu planu spłaty). Poniżej przedstawiamy podstawowy schemat postępowania upadłościowego oraz najważniejsze czynności syndyka, zgodnie z aktualnym stanem prawnym po wspomnianych nowelizacjach.
Czynności syndyka w ogłoszeniu upadłości konsumenckiej
Od momentu ogłoszenia upadłości osoby fizycznej to syndyk zarządza majątkiem dłużnika i nadzoruje przebieg postępowania. Do jego głównych zadań należą:
Po ogłoszeniu niewypłacalności osoby fizycznej syndyk przejmuje kontrolę nad całym majątkiem dłużnika wchodzącym do masy upadłości. Tworzy spis inwentarza (wykaz składników majątkowych) i podejmuje działania zabezpieczające te aktywa przed ukryciem czy zbyciem. Upadły nie może już sam rozporządzać swoim majątkiem, a czynności dokonane z naruszeniem zarządu syndyka są nieważne z mocy prawa (majątek staje się częścią masy upadłości). Syndyk ustala także, które przedmioty należą do dłużnika, ale nie wchodzą do masy upadłości na podstawie ustawy (np. podstawowe sprzęty domowe, osobiste przedmioty codziennego użytku).
Syndyk odpowiada za oficjalną komunikację z wierzycielami. Powiadamia wszystkich znanych wierzycieli (figurujących w dokumentacji finansowej upadłego) o ogłoszeniu upadłości przez osobę fizyczną, przekazując im informację o możliwości zgłoszenia wierzytelności w określonym terminie, sposobie zgłaszania oraz pouczenia o ich prawach.
Zadaniem syndyka jest sporządzenie listy wierzytelności – czyli wykazu wszystkich uznanych wierzytelności wraz z kwotami – co stanowi podstawę do późniejszego podziału funduszów masy upadłości. Lista ta, po sporządzeniu, zostaje złożona w sądzie i podlega zatwierdzeniu. W praktyce syndyk analizuje każde zgłoszenie: sprawdza zasadność i wysokość roszczenia, w razie wątpliwości może żądać od wierzyciela dodatkowych dokumentów lub wyjaśnień. Kompletną listę wierzytelności syndyk doręcza sędziemu (lub sędziemu-komisarzowi, jeśli został powołany) i udostępnia uczestnikom postępowania.
Ważną funkcją syndyka jest spieniężenie majątku upadłego wchodzącego do masy upadłości, aby uzyskane środki przeznaczyć na spłatę długów. Syndyk sam wybiera najkorzystniejszy sposób sprzedaży – może ogłosić przetarg, przeprowadzić licytację publiczną lub sprzedać składniki majątkowe z wolnej ręki (np. poprzez samodzielne poszukiwanie nabywcy), dążąc do maksymalizacji uzyskanej ceny. Przy wyborze trybu sprzedaży powinien kierować się interesem wierzycieli (jak najwyższe zaspokojenie) oraz efektywnością kosztową. Nowelizacje z 2020 r. ułatwiły syndykowi sprzedaż – obecnie nie musi on każdorazowo występować o zgodę sądu na sprzedaż składników majątku, co przyspiesza likwidację masy. Wyjątkiem są sytuacje szczególne, np. sprzedaż nieruchomości lub bardzo wartościowych aktywów – wówczas syndyk informuje wierzycieli o planowanym sposobie likwidacji, a wierzyciele mogą wnieść skargę, jeśli uznają, że proponowany tryb narusza ich interes.
Po sprzedaży składników majątku syndyk sporządza plan podziału funduszów masy – dokument określający, jakie kwoty z uzyskanych środków przypadają poszczególnym wierzycielom zgodnie z kolejnością zaspokajania określoną w ustawie. Następnie przystępuje do wypłaty należnych kwot wierzycielom (o ile w masie znajdują się środki – w praktyce często pełne zaspokojenie wszystkich wierzycieli nie jest możliwe). Jeżeli masa upadłości jest bezskładnikowa (brak majątku podlegającego likwidacji) lub szczątkowa, proces likwidacji kończy się szybko – syndyk składa wówczas sprawozdanie ze stwierdzeniem braku majątku.
Po zakończeniu likwidacji majątku syndyk dokonuje ostatecznej oceny sytuacji upadłego pod kątem możliwości spłaty pozostałych wierzycieli. Gromadzi dane o aktualnych dochodach upadłego, jego potrzebach życiowych, sytuacji rodzinnej i zdrowotnej. Na tej podstawie przygotowuje projekt planu spłaty wierzycieli (jeśli upadły ma jakąkolwiek zdolność do częściowej spłaty długów) albo wnioskuje o umorzenie zobowiązań bez planu (gdy dłużnik nie ma realnych widoków na spłatę).
Projekt planu spłaty zawiera propozycję podziału pozostałych długów na raty oraz okres spłaty, uwzględniając m.in. wysokość uzyskanego w likwidacji funduszu oraz przewidywane dochody dłużnika. Przed złożeniem projektu do sądu syndyk przekazuje jego treść upadłemu oraz wierzycielom, dając stronom możliwość ustosunkowania się do propozycji. Następnie składa projekt planu spłaty (lub informację o braku planu) do sądu upadłościowego, który wydaje postanowienie końcowe – zatwierdza plan spłaty albo orzeka o umorzeniu zobowiązań (ewentualnie warunkowym umorzeniu). Z chwilą wydania tego postanowienia rola syndyka dobiega końca.
Postępowania upadłościowe prowadzone przez KFMT
Poniżej przedstawiamy przypadki ogłoszenia upadłości konsumenckiej, które były prowadzone przez KFMT.