Ogłoszenie upadłości firmy przez kontrahenta nie oznacza automatycznie, że wierzyciel stracił szansę na odzyskanie swoich należności. Polskie prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 614) przewiduje procedury, dzięki którym wierzyciele mogą dochodzić swoich roszczeń nawet po upadłości dłużnika. Ważne jest jednak w tej kwestii szybkie podjęcie odpowiednich kroków i spełnienie wymogów formalnych. Poniżej wyjaśniamy, jakie są rodzaje wierzytelności, jak zgłosić swoją wierzytelność syndykowi, co dzieje się po zgłoszeniu oraz w jakiej kolejności następuje zaspokojenie wierzycieli.
Spis treści
- Rodzaje wierzytelności w postępowaniu upadłościowym
- Jak zgłosić wierzytelność w postępowaniu upadłościowym?
- Co zrobić, jeżeli zgłoszenie wierzytelności zostało odrzucone?
- Co się dzieje po zgłoszeniu wierzytelności?
- W jakiej kolejności następuje zaspokojenie wierzycieli?
- Podsumowanie – co może zrobić wierzyciel?
Rodzaje wierzytelności w postępowaniu upadłościowym
W postępowaniu upadłościowym można dochodzić różnych rodzajów wierzytelności, w zależności od źródła długu. Należą do nich wierzytelności:
- handlowe (umowne): wynikające z transakcji biznesowych, np. niezapłacone faktury za towary lub usługi, pożyczki, umowy najmu czy leasingu.
- pracownicze: roszczenia pracowników względem upadłego pracodawcy, np. zaległe wynagrodzenia, odprawy czy ekwiwalenty za urlop.
- z tytułu odszkodowań: np. odszkodowania zasądzone wyrokiem sądu za szkody lub naruszenia (takie roszczenia stają się w upadłości roszczeniami pieniężnymi i wymagalnymi z dniem ogłoszenia upadłości).
- publicznoprawne: należności wobec instytucji publicznych, np. zaległe podatki, cła, składki ZUS czy inne daniny publiczne.
- zabezpieczone rzeczowo: np. kredyt bankowy chronione hipoteką. Tacy wierzyciele rzeczowi również mogą zgłosić swoje roszczenie do masy upadłości, a jeśli tego nie zrobią – ich wierzytelność i tak zostanie ujęta na liście wierzytelności z urzędu (art. 236 ust. 2 P.u.).
Należy pamiętać, że tylko wierzytelności powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości mogą być zgłaszane w postępowaniu upadłościowym. Jeżeli termin płatności długu jeszcze nie nadszedł, z dniem upadłości roszczenie staje się wymagalne, a jeśli było niepieniężne – zostaje przekształcone w wierzytelność pieniężną.
Jak zgłosić wierzytelność w postępowaniu upadłościowym?
Pierwszym krokiem do odzyskania pieniędzy od upadłej firmy jest zgłoszenie swojej wierzytelności. Wierzyciel osobisty upadłego (czyli taki, który dochodzi zapłaty z majątku dłużnika) powinien zgłosić syndykowi swoją należność w terminie wyznaczonym przez sąd upadłościowy w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Termin ten wynosi 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Jeżeli wierzyciel spóźni się ze zgłoszeniem, nadal może to zrobić, jednak zostanie obciążony zryczałtowanymi kosztami postępowania upadłościowego (stanowią one 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego) – zgodnie z art. 235 ust. 1 i 2 P.u. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy spóźnienie wynika z działań syndyka (korekty deklaracji lub innego tego typu dokumentu obejmującego rozliczenie).
Forma zgłoszenia
Obecnie wszelkie pisma w upadłości, w tym zgłoszenia wierzytelności, składa się wyłącznie elektronicznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie (Krajowego Rejestru Zadłużonych). Zgłoszenie dokonane poza systemem (np. papierowo) nie wywoła skutków prawnych – będzie traktowane tak, jakby w ogóle nie zostało złożone zgodnie z art. 216a ust. 1 P.u. Przepisy przewidują jednak pewne wyjątki: wybrani wierzyciele (m.in. pracownicy dochodzący należności ze stosunku pracy, wierzyciele alimentacyjni oraz osoby uprawnione do rent odszkodowawczych) mogą zgłaszać wierzytelności w formie papierowej – ich podania zostaną przyjęte w każdym sądzie rejonowym i wprowadzone do systemu przez pracownika sądu. Niemniej, standardem dla większości wierzycieli jest samodzielne (lub przez pełnomocnika) zgłoszenie online w KRZ.
Dane wymagane we wniosku
Zgłoszenie wierzytelności jest formalnym pismem procesowym i musi spełniać wymogi określone w art. 240 Prawa upadłościowego, który precyzuje, jakie informacje należy podać. W ramach Krajowego Rejestru Zadłużonych został udostępniony stosowny formularz zgłoszenia wierzytelności. Prawidłowe zgłoszenie (z wykorzystaniem dedykowanego formularza) powinno zawierać m.in.:
- Dane wierzyciela – imię i nazwisko albo nazwę wierzyciela, numer PESEL lub numer KRS (albo inne dane pozwalające na jednoznaczną identyfikację), a w przypadku przedsiębiorcy również firmę, pod którą działa, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres oraz numer NIP (jeżeli posiada).
- Określenie wierzytelności – wskazanie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi (np. odsetkami) oraz wartość wierzytelności niepieniężnej.
- Dowody istnienia wierzytelności – dokumenty potwierdzające istnienie wierzytelności (np. umowy, faktury, wyroki); jeżeli wierzytelność została uznana w postępowaniu restrukturyzacyjnym, wystarczy powołanie się na ten fakt.
- Kategoria zaspokojenia wierzytelności – określenie kategorii, do której wierzytelność powinna zostać zaliczona (omówienie poszczególnych kategorii w dalszej części wpisu; podstawą prawną jest art. 342 P.u.).
- Zabezpieczenia wierzytelności – informacja o zabezpieczeniach związanych z wierzytelnością (np. hipoteka, zastaw).
- Przedmiot zabezpieczenia – w przypadku wierzytelności, w której upadły nie jest dłużnikiem osobistym – wskazanie przedmiotu zabezpieczenia.
- Stan postępowań dotyczących wierzytelności – informacja, czy w sprawie wierzytelności toczy się postępowanie sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne lub arbitrażowe, wraz ze wskazaniem jego stanu.
- Numer rachunku bankowego do dokonywania płatności na rzecz zgłaszającego wierzyciela.
Co zrobić, jeżeli zgłoszenie wierzytelności zostało odrzucone?
Zgodnie z art. 242a Prawa upadłościowego syndyk nie może zwrócić zgłozenia wierytelnosci bez uzasadnienia. Taka decyzja wyjaśnia, co dokładnie było nieprawidłowe w zgłoszeniu i dlaczego syndyk uznał, że należy je zwrócić. Jeżeli wierzyciel nie zgadza się z tą decyzją, ma prawo złożyć skargę do sędziego-komisarza, czyli osoby nadzorującej całe postępowanie upadłościowe. W sytuacji, gdy wierzyciel działa bez prawnika, syndyk ma obowiązek poinformować go, w jaki sposób i w jakim terminie tak dokument można wnieść.
Skarga jest zwykłym pismem procesowym, w którym należy wskazać zwrócone zgłoszenie wierzytelności oraz wyjaśnić, dlaczego decyzja syndyka jest – zdaniem wierzyciela – nieprawidłowa. Bardzo ważne będzie dopilnowanie terminu, ponieważ trzeba ten dokument złożyć w ciągu tygodnia od doręczenia zarządzenia syndyka o zwrocie zgłoszenia wraz z uzasadnieniem. Skargi nie składa się bezpośrednio do sądu, lecz do syndyka. Ma on następnie 3 dni na przekazanie wniosku, wraz z dokumentami, do sędziego-komisarza, chyba że sam w całości uwzględni skargę i wycofa swoją decyzję, o czym poinformuje wierzyciela.
Sędzia-komisarz rozpoznaje skargę co do zasady w terminie tygodnia od jej otrzymania. Jeżeli wniosek zawiera braki formalne albo nie został opłacony, czas ten liczy się od momentu ich uzupełnienia. Dokument złożony po terminie, niedopuszczalny albo nieuzupełniony w wyznaczonym czasie, zostanie odrzucony. Od postanowienia sędziego-komisarza o odrzuceniu skargi przysługuje jeszcze zażalenie.
Co się dzieje po zgłoszeniu wierzytelności?
Po prawidłowym zgłoszeniu rozpoczyna się etap ustalenia listy wierzytelności. Syndyk weryfikuje wszystkie roszczenia i sporządza listę wierzytelności – oficjalny dokument zawierający uznane wierzytelności wraz z przypisaniem ich do kategorii zaspokojenia i podaniem kwot. Niektóre wierzytelności syndyk umieszcza na liście z urzędu, nawet bez zgłoszenia. Dotyczy to zwłaszcza roszczeń pracowniczych (np. pensji) oraz roszczeń Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o zwrot wypłaconych świadczeń pracownikom upadłego przedsiębiorstwa.
Ogłoszenie listy wierzytelności
Ogłoszenie listy wierzytelności następuje poprzez jej obwieszczenie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Jeżeli wierzyciel nie zgadza się z treścią listy (np. jego roszczenie zostało pominięte lub uznane w innej kwocie niż wnioskowana), przysługuje mu prawo do złożenia sprzeciwu. Sprzeciw powinien być wniesiony do sędziego-komisarza w terminie dwóch tygodni od obwieszczenia listy w KRZ (art. 256 P.u.). W sprzeciwie należy wskazać, czego dotyczy zastrzeżenie (np. domagać się wpisania pominiętej wierzytelności na listę lub zmiany kwoty) oraz dołączyć uzasadnienie i dowody na poparcie swoich racji.
Likwidacja masy upadłościowej
W międzyczasie syndyk zarządza majątkiem upadłego – zabezpiecza go, przeprowadza inwentaryzację i dokonuje likwidacji masy upadłości, czyli spieniężenia składników majątkowych (sprzedaży nieruchomości, ruchomości, zapasów, ściągania długów należnych upadłemu itp.). Uzyskane środki pieniężne trafiają na rachunek masy upadłości, by następnie – zgodnie z zatwierdzonym planem podziału – mogły zostać wypłacone wierzycielom. Plan podziału to dokument przygotowany przez syndyka, który określa, jak kwoty z masy upadłości zostaną rozdzielone pomiędzy poszczególnych wierzycieli z listy.
Wypłata środków do wierzycieli
Wypłata środków następuje zgodnie z planem podziału – syndyk przelewa należne kwoty na konta wierzycieli (dlatego ważne było podanie numeru rachunku bankowego w zgłoszeniu). Jeśli postępowanie upadłościowe toczy się długo i obejmuje częściowe podziały, możliwe jest kilka tur wypłat (np. zaliczkowe wypłaty po sprzedaży części majątku, a następnie kolejne po upłynnieniu reszty). Ostateczny plan podziału zamyka proces zaspokajania wierzycieli – po jego wykonaniu postępowanie upadłościowe zmierza do zakończenia.
W jakiej kolejności następuje zaspokojenie wierzycieli?
Gdy przychodzi do podziału środków z masy upadłości, nie wszyscy wierzyciele otrzymają swoje należności w całości. Prawo upadłościowe wprowadza zasadę zaspokajania według kategorii wierzytelności. Oznacza to, że pewne typy roszczeń mają pierwszeństwo przed innymi. Art. 342 P.u. wyróżnia cztery kategorie zaspokajanych należności:
Kategoria I
Najwyżej uprzywilejowane są wierzytelności pracownicze (np. pensje za okres przed ogłoszeniem upadłości, ale z wyłączeniem wynagrodzeń osób zarządzających spółką) oraz roszczenia o alimenty, renty z tytułu odszkodowań za uszczerbek na zdrowiu lub śmierć, a także niektóre należności wobec ZUS-u (składki za ostatnie 3 lata przed upadłością). Do kategorii pierwszej zalicza się również roszczenia wynikłe w toku postępowania restrukturyzacyjnego poprzedzającego upadłość (np. z umów zawartych przez zarządcę w restrukturyzacji).
Kategoria II
Obejmuje pozostałe wierzytelności, które nie należą do innych kategorii – przede wszystkim należności publicznoprawne, czyli podatki, cła, inne daniny oraz składki na ubezpieczenia społeczne nieobjęte kategorią I. Innymi słowy, większość zwykłych długów firmy (jeżeli nie są pracownicze ani nie mieszczą się w kategorii I, III lub IV) trafi do kategorii drugiej.
Kategoria III
To należności uboczne i sankcyjne, głównie odsetki od należności z kategorii I i II (naliczone do dnia upadłości) oraz kary pieniężne (grzywny sądowe i administracyjne), a także np. zobowiązania z tytułu darowizn i zapisów nałożonych na upadłego. Kategoria III ma niższy priorytet – zaspokajana jest dopiero po pełnym spłaceniu kategorii I i II.
Kategoria IV
Najniższa w hierarchii – należą do niej szczególne rodzaje roszczeń związanych z właścicielami lub finansowaniem firmy. Są to m.in. należności wspólników i akcjonariuszy z tytułu pożyczek udzielonych spółce oraz inne czynności prawne o zbliżonych skutkach (np. dostawy towaru z odroczonym terminem płatności dokonane na rzecz spółki kapitałowej w ostatnich 5 latach przed upadłością).
Podsumowanie – co może zrobić wierzyciel?
Dochodzenie należności od upadłej firmy wymaga od wierzyciela inicjatywy i dyscypliny. Należy jak najszybciej sprawdzić obwieszczenie o ogłoszenie upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, a następnie terminowo zgłosić swoją wierzytelność we właściwej formie. W zgłoszeniu warto dołożyć starań, by spełnić wszystkie wymogi formalne i jasno udokumentować roszczenie – to zwiększy szansę, że syndyk je uzna. Po zgłoszeniu trzeba monitorować przebieg postępowania (obwieszczenia w KRZ o liście wierzytelności, planach podziału) i reagować na ewentualne nieprawidłowości poprzez sprzeciw lub skargi. Wierzyciele powinni pamiętać, że kolejność kategorii wpływa na wysokość spłaty – nie zawsze uda się odzyskać całość długu, zwłaszcza jeśli nasza należność jest w niższej kategorii.
Jeżeli masz trudność z odzyskaniem pieniędzy od upadłego kontrahenta, nie czekaj bezczynnie. Skorzystaj ze wsparcia ekspertów KFMT. Pamiętaj – im szybciej podejmiesz działania, tym większa szansa na ochronę Twoich interesów jako wierzyciela. Skontaktuj się, a my pokażemy Ci, jak odzyskać pieniądze od firmy, która ogłosiła upadłość.
